Batinilik tarihsel gelişimi

İlgili Makaleler

Dünyanın en şirin yeri/ Şirince

10/10/2026

Efes yedi uyuyanlar

09/10/2026

Efes antik kenti ve tarihi anıtları

09/10/2026

Bâtınîlik ya da Bâtın’îyye (Arapça: الباطنية‎, El-Bāṭiniyyeh); Ayet ve hadislerin ilk görünür anlamlarının dışında ve daha derinde gerçek anlamları bulunduğu, bu anlamları ancak Tanrı ile ilişki kurabilen masum imâmların bilebileceği görüşünü savunan fırkaların ortak adıdır. Yani İslâm dünyasında, Kur’an ayetlerinin görünen mânâlarının yanı sıra gizli anlamlarının da olduğunu ileri sürerek ayetleri buna göre yorumlayan akıma Bâtınîlik, bu akımın düşüncesini benimseyen kişiye de Bâtınî denir.

Alıntı:…….

Konu başlıkları

• 1 “Bâtınîlik” kelimesinin kökeni
• 2 Şii-Bâtınî tarikât ve mezheplerin Türkler arasında yayılması
  • 1 Selçuklular devrinde bâtınîlik hareketleri
    • 1.1 Selçuklular devrinde şiddetlenen mezhep mücadeleleri
    • 1.2 Salâhaddin Eyyûbî’nin Mısır’ı fethi ve Bâtınîlerin etrafa yayılması
  • 2 Batınilerin Moğol ve Türk aşiretleri arasındaki faaliyetleri
    • 2.1 Budizm, Şamanizm, Hristiyanlık, Mazdek[5] ve Mani[6][7] dinlerindeki akidelerin İslâma hulûlleri
    • 2.2 Bâtınîlerin taraftar toplama amacıyla te’vil[10] yollarına başvurması
      • 2.2.1 Türkleri elde etme ve bâtınîliği Türkler arasında yayma siyâseti
      • 2.2.2 İslâmî ibâdetlerin göçebe Türkler tarafından ifâsında karşılaşılan zorluklar
    • 2.3 Türkler’in eski dinî inancı
      • 2.3.1 Sünaiyet i’tikadı
      • 2.3.2 Türk kozmogonisi
      • 2.3.3 Güneşe tapınma ve Tûrânî akideler
    • 2.4 Türk mistisizmi
      • 2.4.1 Şamanlar
      • 2.4.2 Şaman ayinleri
      • 2.4.3 Doğu kaynaklarına göre Şamanizm
        
    • 2.5 Moğol istilâsında Bâtınîlerin rôlleri2.5.1 Bâtınîlerin sünnî tarikât ve mutasavvıflar ile olan etkileşimi
      • 2.5.2 Şiîliği benimseyen Türk dâîleri
    • 2.6 Bâtınîlik ve tasavvuf
      • 2.6.1 “Hânedan-ı Âlevîyye” sevgisi ve Ali bin Ebâ Tâlib’e bağlanan Sünnî tarikât silsileleri
    • 2.7 Şîʿa-i Bâtın’îyye’nin çıkardığı yeni tarikât ve mezhepler
      • 2.7.1 Kalenderîler’in Anadolu’da Bâtınîlik hareketlerine yaptıkları katkılar
      • 2.7.2 Haydarîler’in Şîʿa-i Bâtın’îyye mezhebini tâkviyesi
    • 2.8 Göçebe Türk kabilelerinin dinî inanç ve akidelerinin kaynakları
  • 3 Anadolu Selçukluları devrinde “Şîʿa-i Bâtın’îyye” hareketleri
    • 3.1 Selçuklular’ın Anadolu’da İran medeniyetinin yayılmasındaki hizmetleri
    • 3.2 Bâtınîliğin Türkler arasında yayılması
      • 3.2.1 Bâtınîler’in Moğollar arasına karışması ve Alevî-Bâtınîliğin Harezm Türkleri arasında yayılması
      • 3.2.2 Harezm Türkleri arasında Bektâşîler
    • 3.3 Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılması ve Alevî-Bâtınî Babaların Anadolu’ya yayılması
    • 3.4 Mes’udiye tekkesine karargâh kuran Alevîler
      
      • 3.4.1 Şücâ’ed-Dîn Ebû’l Bekâ Baba İlyâs Horasanî
      • 3.4.2 Baba İshâk Kefersudî’nin Anadolu’daki faaliyetleri
    • 3.5 Baba İshâk Kefersudî’nin çıkardığı Bâbâî İsyanı
      • 3.5.1 Selçuklu Sarayında bir Baba İshâk müridi: Sâd’ed-Dîn Köpek
      • 3.5.2 Baba İshâk Hâlifeliği’nin ilânı
      • 3.5.3 Babâîler İsyânı’nın bastırılması ve Bâtınî Babaların Anadolu’ya yayılması
    • 3.6 Bâtınî Babalar’ın halk üzerindeki etkileri ve devrin meşhur mutasavvıfları
    • 3.7 Hacı Bektâş Veli
      • 3.7.1 Hacı Bektaş’ın yaşadığı dönem ve kişiliği
      • 3.7.2 Hacı Bektaş’ın yetiştirdiği halifeler
    • 3.8 Anadolu’da faaliyet gösteren Bâtınîler
      • 3.8.1 Anadolu’da Bektaşi nüfuzu
      • 3.8.2 Ahilik ve Alevilik
      • 3.8.3 Karamanlılar devrinde Anadolu’da Bektaşi faaliyetleri
      • 3.8.4 Germiyanlılar devrinde Batı Anadolu’da Bektaşi faaliyetleri
    • 4 İlhanlılar devrinde “Şîʿa-i Bâtın’îyye” hareketleri
      • 4.1 Mahmud Gazan Han ve Moğollar’ın İslamiyeti kabulü
        • 4.1.1 Mahmud Gazan Han’ın İslam’ın yayılmasındaki rolü ve hizmetleri
        • 4.1.2 Alevi nüfuzu altına giren Moğollar’a Mısır’ın Türk asıllı Kölemen (Memlük) hükümdarının harb ilanı
      • 4.2 Mahmud Gazan Han’ın kardeşi Olcaytu’nun İsnâ‘aşer’îyye mezhebine girişi
        • 4.2.1 Olcaytu’nun Onikiciler mezhebinin yayılmasındaki hizmetleri
        • 4.2.2 Olcaytu Muhammed Hüdabende’nin sarayındaki Batıniler: Burak Baba
      • 4.3 Moğollar’ın hezimete uğramaları ve Olcaytu’nun Sünniliği kabulü
      • 4.4 Alevi tekkelerin hükûmetler üzerindeki itibârları
      • 4.5 Olcaytu’dan sonraki dönemde Batınılik hareketleri
        • 4.5.1 Serbedarlar devrinde Alevi-Batınılik hareketleri
        • 4.5.2 Moğollar devrinde çeşitli bölgelerde hâkim olan mezhepler
      • 4.6 Türklerde aşiret teşkilatı
        • 4.6.1 Oğuzlarda aşiret teşkilatı
        • 4.6.2 Anadolu’daki Türk aşiretlerinin Şiileşmesi
        • 4.6.3 Şii Türk aşiretlerinin Osmanlılar’a bağlanması
      • 5 Osmanlı Devleti’nin kuruluş devrinde Şii Batıniliği hareketleri
        • 5.1 Bektâşîliğin Osmanlı Ordusu’na girişi
        • 5.2 Erenler
        • 5.3 Bektaşiliği Rumeli’de neşredenler
          • 5.3.1 Bektaşi Babası Sarı Saltık
          • 5.3.2 Kazdağı’nın Tahtacı alemindeki kudsiyeti
            5.4 Bektaşiliğin Anadolu’da yayılması
        • • 5.4.1 Bektaşiler’in Türk diliyle neşriyatı
          • 5.4.2 Osmanlılar üzerindeki Bektaşi etkisi
          • 5.4.3 Şîʿa-i Bâtın’îyye tekkelerinin teftişi
        • 5.5 Anadolu’daki Türkmen aşiretlerinin Rumeli’ye nakledilmeleri
      • 6 Timur İmparatorluğu devrinde Şii Batıni hareketleri
        • 6.1 Sünni Timur hükumetinin oluşumu
          • 6.1.1 Timur’un tasavvufî eğilimleri
          • 6.1.2 Fatih ve Yavuz’daki benzer tasavvufî i’tikatlar
        • 6.2 Timur’da “Hanedân-ı Alevîyye” sevgisi
        • 6.3 Timur’un Bâtınîliğe karşı hasmiyane tavrı ve Bâtınîler aleyhine uyguladığı sert önlemler
          • 6.3.1 Timur’un Anadolu’daki Şii Türk aşiretlerini Turan’a tehciri
          • 6.3.2 Timur’un tehcire tâbi tuttuğu Alevî aşîretlerin yurtlarına geri dönmeleri
        • 6.4 Timur’un irtihalinden sonraki dönemde “Şîʿa-i Bâtın’îyye” hareketleri
          • 6.4.1 Şiiliğin resmî devlet mezhebi haline dönüşmesi
          • 6.4.2 Şiîlik propagandasının Anadolu’da Alevîlik üzerinde yarattığı etkiler
        • 7 Şii Batıniliği’nin günümüzde faaliyetlerini sürdürdüğü yerler
      • 3 Batıni inançlar
      • 4 Ayrıca bakınız
      • 5 Kaynakça